Alimenty na byłą żonę lub byłego męża – w jakich sytuacjach i jak długo można domagać się wsparcia finansowego od ex-małżonka?

Rozwód kończy małżeństwo, ale nie w każdym przypadku kończy wszystkie obowiązki finansowe pomiędzy byłymi małżonkami. Polskie prawo przewiduje sytuacje, w których była żona może żądać alimentów od byłego męża, ale działa to również w drugą stronę. Były mąż może domagać się świadczenia od byłej żony. Płeć nie ma tutaj znaczenia. Decydują okoliczności rozwodu, sytuacja materialna stron oraz treść wyroku rozwodowego.

W swojej praktyce spotykam się również z przekonaniem, że obowiązek alimentacyjny po rozwodzie zawsze wygasa po pięciu latach. Tak nie jest. Pięcioletni termin dotyczy konkretnej sytuacji przewidzianej przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli zastanawiają się Państwo, czy mogą uzyskać alimenty od byłego małżonka albo czy nadal muszą Państwo je płacić, pierwszym dokumentem, który należy przeanalizować, jest wyrok rozwodowy. W ramach pomocy prawnej w sprawach o alimenty zajmuję się zarówno dochodzeniem świadczeń, jak i sprawami dotyczącymi ich podwyższenia, obniżenia lub uchylenia.

Alimenty po rozwodzie. Co właściwie mówi prawo?

Podstawą jest art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis przewiduje dwa podstawowe modele obowiązku alimentacyjnego pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami.

Pierwszy wiąże się z niedostatkiem osoby żądającej świadczenia.

Drugi dotyczy sytuacji, w której jeden małżonek został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

To rozróżnienie jest bardzo ważne. W drugim przypadku małżonek niewinny nie musi znajdować się w niedostatku, aby żądać alimentów.

Dlatego już podczas prowadzenia sprawy z zakresu prawa rodzinnego dobrze przemyśleć konsekwencje stanowiska dotyczącego winy. Kwestia ta może mieć znaczenie długo po tym, gdy sam rozwód stanie się prawomocny.

Alimenty po rozwodzie bez orzekania o winie

Załóżmy, że małżonkowie zgodnie zdecydowali się na rozwód bez orzekania o winie. Po rozwodzie jedna ze stron znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. Nie ma wystarczających dochodów, aby pokryć podstawowe potrzeby, a jej możliwości zarobkowe nie pozwalają na szybkie usamodzielnienie.

W takim przypadku może pojawić się możliwość ubiegania się o alimenty od byłego małżonka.

Ważnym pojęciem jest jednak niedostatek.

Nie chodzi po prostu o sytuację, w której były mąż zarabia 12 000 zł, a była żona 5 000 zł. Sama dysproporcja dochodów nie oznacza jeszcze, że sąd przyzna alimenty na żonę po rozwodzie.

Sąd będzie badał, czy osoba żądająca świadczenia jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoje usprawiedliwione potrzeby. Analizie podlegają między innymi dochód, majątek, stan zdrowia, wiek oraz realne możliwości podjęcia pracy.

Jednocześnie sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego małżonka. Nie można przecież zasądzić świadczenia w oderwaniu od jego własnej sytuacji finansowej.

Jeżeli sam rozwód jest jeszcze przed Państwem, pomocny może być również artykuł „Odpowiedź na pozew o rozwód – w jaki sposób ją sporządzić i w jakim terminie złożyć?”. Stanowisko przedstawione na początku procesu ma znaczenie również dla kwestii winy, a ta może później wpływać na zakres obowiązku alimentacyjnego.

Rozwód z wyłącznej winy małżonka

Inaczej wygląda przypadek rozwodu z wyłącznej winy jednego małżonka.

Jeżeli przykładowo sąd ustali wyłączną winę męża za rozpad małżeństwa, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, była żona może żądać alimentów, mimo że nie znajduje się w niedostatku. Oczywiście identyczna zasada obowiązuje, gdy małżonkiem niewinnym jest mężczyzna.

W praktyce porównuje się sytuację materialną małżonka niewinnego po rozwodzie z sytuacją, w jakiej znajdowałby się, gdyby małżeństwo funkcjonowało prawidłowo.

Nie oznacza to prostego matematycznego wyrównania dochodów byłych małżonków. Celem świadczenia nie jest doprowadzenie do tego, aby po rozwodzie oboje dysponowali dokładnie taką samą kwotą.

Znaczenie ma natomiast istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego i odpowiedni udział małżonka wyłącznie winnego w zaspokajaniu jego usprawiedliwionych potrzeb.

W sprawie, w której strony pozostają w sporze co do winy, szczególnego znaczenia nabierają dowody. Więcej na ten temat wyjaśniam w artykule „Postępowanie dowodowe w sprawie o rozwód – jak wygląda, na czym polega i jakie są jego cele?”.

Jak sąd ustala wysokość alimentów na byłego małżonka?

Nie istnieje tabela określająca, ile wynoszą alimenty na byłą żonę lub byłego męża. Nie obowiązuje również procent wynagrodzenia, który automatycznie należy się drugiej stronie.

Każda sprawa wymaga indywidualnego ustalenia sytuacji obu osób.

Przy ocenie żądania znaczenie mogą mieć w szczególności:

• koszty mieszkania, żywności, leczenia i innych uzasadnionych potrzeb osoby uprawnionej,
• rzeczywiście osiągane dochody oraz możliwości zarobkowe obu stron,
• posiadany majątek i możliwość uzyskiwania z niego dochodu,
• stan zdrowia oraz wiek byłych małżonków,
• możliwość podjęcia albo zwiększenia wymiaru pracy,
• sytuacja materialna powstała w wyniku rozwodu.

Sąd nie ogranicza się zawsze do kwoty widocznej na zaświadczeniu o wynagrodzeniu. Istotne mogą być możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego małżonka. Celowe ograniczenie dochodów nie musi więc oznaczać, że obowiązek alimentacyjny zostanie automatycznie ustalony na niskim poziomie.

Podobnie osoba żądająca alimentów powinna wykazać swoje usprawiedliwione potrzeby. Pozew o alimenty wymaga zatem przygotowania zarówno twierdzeń dotyczących sytuacji życiowej, jak i odpowiednich dowodów. W ramach prowadzenia spraw alimentacyjnych pomagam Państwu również w skompletowaniu dokumentacji, przygotowaniu pozwu lub odpowiedzi na pozew oraz reprezentacji przed sądem.

Jak długo trzeba płacić alimenty na byłą żonę lub byłego męża?

Tutaj pojawia się wspomniane wcześniej pięć lat.

Jeżeli zobowiązanym jest rozwiedziony małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, jego obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może jednak na żądanie małżonka uprawnionego przedłużyć ten termin.

Nie można zatem powiedzieć, że każde alimenty na rzecz byłego małżonka wygasają po pięciu latach.

W szczególności ustawowy pięcioletni limit nie działa w ten sam sposób wobec małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. W praktyce jego obowiązek może trwać znacznie dłużej, o ile nadal istnieją ustawowe przesłanki.

Stąd bierze się spotykane określenie „dożywotnie alimenty”. Jest ono jednak nieprecyzyjne. Sąd nie przyznaje alimentów z prostym założeniem, że mają być płacone do końca życia niezależnie od przyszłych wydarzeń. Okoliczności mogą się zmienić, a wraz z nimi może zmienić się również obowiązek alimentacyjny.

Nowe małżeństwo a alimenty od byłego małżonka

W tym zakresie przepisy są jednoznaczne.

Obowiązek dostarczania środków utrzymania byłemu małżonkowi wygasa w razie zawarcia przez osobę uprawnioną nowego małżeństwa.

Jeżeli więc była żona pobierająca alimenty ponownie wychodzi za mąż, obowiązek alimentacyjny byłego męża wygasa. Analogicznie będzie w przypadku byłego męża otrzymującego alimenty, który zawrze nowe małżeństwo.

A co, jeżeli były małżonek po prostu wszedł w nowy związek?

Nowy związek bez zawarcia małżeństwa wymaga odrębnej oceny.

Samo pozostawanie w relacji partnerskiej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku na podstawie przepisu dotyczącego ponownego małżeństwa. Może jednak wpływać na rzeczywistą sytuację materialną osoby otrzymującej alimenty.

Jeżeli partnerzy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i dzielą koszty utrzymania, takie okoliczności mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy wcześniejsze przesłanki świadczenia nadal istnieją w takim samym zakresie.

Dlatego sam argument „moja była żona ma nowego partnera” nie wystarczy jeszcze do zaprzestania płacenia alimentów.

Alimenty od byłego małżonka wymagają analizy

Jeżeli mieliby Państwo zapamiętać z tego artykułu jedną zasadę, proponuję tę: sam fakt rozwodu nie daje automatycznie prawa do alimentów i jednocześnie nie oznacza, że wszelkie obowiązki finansowe pomiędzy byłymi małżonkami definitywnie znikają.

Po rozwodzie bez orzekania o winie podstawowe znaczenie może mieć niedostatek. W przypadku rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka sytuacja małżonka niewinnego jest szersza, ponieważ przepisy pozwalają wystąpić o świadczenie także wtedy, gdy nie znajduje się on w niedostatku, ale rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Jeżeli potrzebują Państwo pomocy przy ustaleniu, podwyższeniu, obniżeniu lub uchyleniu alimentów, zapraszam do zapoznania się z ofertą dotyczącą alimentów i obowiązku alimentacyjnego. W sprawach związanych z rozwodem, separacją, majątkiem oraz pozostałymi kwestiami rodzinnymi mogą Państwo również sprawdzić pełny zakres pomocy prawnej w sprawach rodzinnych.

Pozostałe praktyczne materiały dotyczące rozwodów, alimentów, mediacji oraz spraw rodzinnych publikuję regularnie w sekcji artykuły prawne Kancelarii. Pełny zakres świadczonej pomocy znajdą Państwo natomiast w ofercie Kancelarii Radcy Prawnego Katarzyny Brodziak.

FAQ, czyli Państwa pytania

Czy po rozwodzie bez orzekania o winie można żądać alimentów od byłego małżonka?

Tak. W przypadku rozwodu bez orzekania o winie były małżonek może żądać alimentów, jeżeli znajduje się w niedostatku. Oznacza to sytuację, w której nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Sąd bierze przy tym pod uwagę również możliwości zarobkowe i majątkowe osoby, która miałaby płacić alimenty.

Jak długo trzeba płacić alimenty na byłą żonę lub byłego męża?

Jeżeli osoba zobowiązana do alimentów nie została uznana za winną rozkładu pożycia, obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Sąd może przedłużyć ten okres ze względu na wyjątkowe okoliczności. Inaczej wygląda sytuacja małżonka uznanego za wyłącznie winnego. W jego przypadku pięcioletnie ograniczenie nie znajduje zastosowania na tej samej zasadzie.

Czy przy rozwodzie z wyłącznej winy można otrzymać alimenty bez niedostatku?

Tak. Jeżeli rozwód został orzeczony z wyłącznej winy drugiego małżonka i spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić alimenty również wtedy, gdy osoba uprawniona nie znajduje się w niedostatku. Znaczenie ma porównanie jej sytuacji po rozwodzie z warunkami materialnymi, w jakich znajdowałaby się przy prawidłowo funkcjonującym małżeństwie.

Czy można obniżyć albo uchylić alimenty na byłego małżonka?

Tak, jeżeli po wydaniu wcześniejszego orzeczenia nastąpiła istotna zmiana stosunków. Może chodzić między innymi o poprawę sytuacji finansowej osoby otrzymującej alimenty, zmianę jej możliwości zarobkowych albo istotną zmianę sytuacji osoby zobowiązanej. Nie należy jednak samodzielnie przerywać płatności wynikających z prawomocnego orzeczenia. Jeżeli istnieją podstawy do zmiany obowiązku, można wystąpić do sądu z odpowiednim żądaniem.